Crisiswet Netcongestie

Het nieuwe coalitieakkoord presenteert de ‘Crisiswet Netcongestie’ als de heilige graal die de netcongestie moet oplossen. Deze wet zorgt ervoor dat het stroomnet sneller kan worden verzwaard. Maar is een wet die procedures inkort wel het antwoord?

Onze energiespecialisten, Roel Lok en Jop Hessel, hebben zo hun twijfels. Het stroomnet zit vol. Tenminste, dat hoor je overal. De ambities voor verduurzaming knallen tegen het plafond van onze oude infrastructuur aan. Spoiler: de overheid legt kabels voor de toekomst, maar jij kan vandaag al beginnen.

Wat is het doel van de Crisiswet Netcongestie?

De Crisiswet Netcongestie heeft één doel: procedures voor het verzwaren van het stroomnet versnellen van jaren naar maanden. Mag ook wel, want die procedures duren momenteel langer dan de bouw van een gemiddelde woonwijk. Den Haag wil dat doorbreken. Door elektriciteitsprojecten te bestempelen als ‘zwaarwegend algemeen belang’, krijgt het stroomnet voorrang op andere belangen. Die absolute prioriteit is cruciaal voor ondernemers die nu simpelweg geen aansluiting krijgen of niet kunnen uitbreiden.

De belangrijkste maatregelen van de Crisiswet Netcongestie:

1. Kortere juridische procedures: Het recht om bezwaar te maken wordt ingeperkt. Je kunt vaak nog maar bij één rechter in beroep in plaats van twee, en die rechter moet sneller uitspraak doen.
2. Nationaal belang gaat voor: Elektriciteitsprojecten worden bestempeld als ‘zwaarwegend algemeen belang’. Hierdoor mogen ze makkelijker afwijken van regels voor bijvoorbeeld stikstof, natuur of geluidshinder.
3. Gedoogplicht voor grondeigenaren: Boeren en andere grondeigenaren moeten onderzoekers en bouwers sneller toelaten op hun land. Zelfs als de onteigeningsprocedure nog niet volledig is afgerond.
4. Centrale regie: De landelijke overheid krijgt de macht om lokale besluiten van gemeenten of provincies te overrulen als die de bouw van elektriciteitshuisjes of kabels vertragen.

De maatregelen klinken daadkrachtig. Maar lossen we hiermee het probleem echt op, of verplaatsen we de spreekwoordelijke file alleen maar naar een breder stuk asfalt? We vroegen het aan Jop Hessel (Engineer energiesturing bij ELIX) en Roel Lok (CEO van ELIX). Zij zien twee cruciale onbenutte kansen om ondernemers naar de nieuwe energiesituatie te gidsen. Kansen die niet draaien om meer kabels in de grond, maar om slimme keuzes.

Waarom investeren we miljarden om netcongestie op te lossen?

Om de energietransitie te faciliteren, is in totaal ongeveer 220 miljard euro nodig. Een absurd bedrag dat voornamelijk naar de fysieke verzwaring van het net gaat. Of die investering echt nodig is, vroegen we aan Jop, onze engineer energiesturing. Hij ziet kansen om de bestaande infrastructuur slimmer te gebruiken. “Op dit moment zijn netbeheerders vaak genoodzaakt om erg voorzichtig te zijn door een gebrek aan slimme meetapparatuur,” legt Jop uit. “Omdat ze niet precies weten hoeveel ruimte er op elk moment echt op de kabel is, hanteren ze grote veiligheidsmarges om altijd ‘safe’ te zitten.”

Op dit moment zijn slechts 15% tot 20% van de 100.000 transformatorhuisjes in Nederland momenteel ‘slim’. Dit is een schatting gebaseerd op de cijfers die netbeheerders (Liander, Enexis en Stedin) publiceren in hun jaarverslagen en investeringsplannen. We noemen transformatorhuisjes slim, als ze zijn uitgerust met digitale monitoring, zoals een DALI-box (Distribution Automation Light). Deze digitale monitoring meet de belasting per kabel, de spanning en eventuele foutstromen. 

Zonder deze slimme monitoring weten netbeheerders niet precies wat er in een wijk of op een bedrijventerrein gebeurt. Het resultaat? Er worden enorme veiligheidsmarges gehanteerd om stroomuitval te voorkomen. Hierdoor blijft capaciteit soms onbenut, terwijl die er eigenlijk wel is.

Van netzekerheid naar flexibiliteit

In plaats van alleen maar dikkere kabels te leggen, ziet Jop de oplossing in het slimmer benutten van de marges. Een van de krachtigste instrumenten hiervoor is het capaciteitsbeperkingscontract (CPC). Hierbij spreekt een ondernemer af om tegen een vergoeding tijdelijk de afname of teruglevering van elektriciteit te verminderen zodra het net overbelast dreigt te raken.

Het capaciteitsbeperkingscontract is er in twee varianten:

1. Vaste tijdsvensters: Je past je verbruik aan op bekende piekmomenten, zoals tussen 16.00 en 19.00 uur.
2. Op afroep: De netbeheerder vraagt je een dag van tevoren om op een specifiek moment minder stroom te gebruiken.

Landen als Noorwegen gebruiken het principe van tijdelijke capaciteitsbeperking al als instrument om slimmer met het net om te gaan. Hier zijn capaciteitstarieven ingevoerd op basis van tijdstippen. Het stroomnet werkt eigenlijk hetzelfde als onze wegen: ze lopen alleen tijdens de spits vol. Door de spits te mijden via slimme contracten en meetapparatuur, kunnen ze met de huidige kabels veel meer bereiken.

Hoe kunnen lokale energiesystemen de netcongestie sneller oplossen?

De Crisiswet Netcongestie focust sterk op het versnellen van traditionele netuitbreiding. Hoewel dit positief klinkt, blijft de visie volgens Roel beperkt. “In plaats van alles centraal aan te sturen vanuit grote verdeelstations, zouden we moeten kijken naar een gedecentraliseerd energiesysteem dat is opgebouwd uit lokale bouwblokjes.” Zo komen opwek, verbruik en opslag lokaal slim samen.

Minder afhankelijk van het Europese stroomnet

Momenteel hangt Nederland aan een soort gigantisch elektriciteitsinfuus: we delen één Europees netwerk om tekorten op te vangen en prijzen stabiel te houden. Die collectieve zekerheid is fijn. Tegelijkertijd maakt het ons land en onze ondernemers een speelbal van wat er ver over de grens gebeurt. 

Door energiesystemen lokaal in te richten, sla je twee vliegen in één klap. Je tackelt de netcongestie op je eigen terrein. En je vergroot je weerbaarheid tegen externe invloeden. Een mooie stap richting onverwoestbare energie.

De blokkade van bureaucratie

Op dit moment lopen innovatieve ondernemers nog vaak tegen muren op. Het verkrijgen van een vergunning voor bijvoorbeeld een zonnepark midden in de natuur kan zomaar 2,5 jaar duren. “Ik geloof er niks van dat alleen het versnellen van die vergunningen de oplossing is”, zegt Roel. 

Volgens Roel ontstaat de echte versnelling pas als de overheid het stimuleren van eigen opwek en lokale opslag faciliteert voor iedereen. “Als we het lokaal oplossen, neemt de druk op het net automatisch af. Dan kunnen de miljarden voor netverzwaring veel gerichter ingezet worden voor de zware industrie.”

Welke kansen biedt netbewust en lokaal ondernemen?

Het coalitieakkoord windt er geen doekjes om: het oplossen van netcongestie heeft de hoogste prioriteit. Voor ondernemers betekent dit dat ‘netbewust ondernemen’ de nieuwe standaard wordt. Je kunt niet langer onbeperkt en op elk gewenst moment stroom afnemen of terugleveren.

Opvallend is dat de visie van Jop en Roel ook weerklank vindt in het officiële beleid. In het Coalitieakkoord 2026-2030: ‘Aan de slag’ wordt namelijk bevestigd dat de fysieke netverzwaring hand in hand moet gaan met slimme oplossingen. De coalitie stelt: “Het aanpakken van de netcongestieproblemen heeft onze hoogste prioriteit. We pakken de meest urgente projecten als eerste aan. De beschikbare netcapaciteit moet ook beter benut worden, door o.a. prikkels in de nettarieven, flexcontracten en energiehubs.”

Hoewel de focus naar de ‘Crisiswet’ gaat, ligt de echte sleutel voor ondernemers eigenlijk in die tweede pijler: de slimme benutting van het huidige net. Dit maakt op zeer korte termijn extra capaciteit vrij, in tegenstelling tot jarenlange infrastructuurprojecten. 

De batterij als noodzakelijke asset

Een batterij is in de nieuwe energiesituatie een noodzakelijke asset. Met een batterij kun je pieken in je verbruik afvlakken (peak shaving), waardoor je binnen de grenzen van je huidige aansluiting kunt blijven werken. Bovendien stelt het je in staat om te profiteren van variabele energietarieven of om deel te nemen aan de nieuwe capaciteitsmarkt voor piekverbruik die de overheid wil openen. Dan krijg je dus betaald voor de flexibiliteit die je het net biedt; je krijgt een beloning als je op de drukste momenten een stap terug doet.

Slimme laadinfra voor elektrisch rijden

De overheid houdt vast aan de koers van elektrisch rijden. Maar de vraag naar laadcapaciteit neemt sneller toe dan het net aankan. Een laadplein zonder slimme sturing of batterij als buffer is tegenwoordig simpelweg niet haalbaar. Laden, opwekken en opslaan moeten naadloos met elkaar samenwerken in één geïntegreerd systeem. Alleen zo voorkom je stilstand je bedrijf en krijg je grip op je energierekening. 

De oplossing voor netcongestie begint bij jou

De overheid maakt de regels en probeert met de Crisiswet Netcongestie de ergste knelpunten weg te nemen. Maar de echte energietransitie begint bij jou op het terrein. Je kunt wachten tot het net volledig verzwaard is, maar brengt daarmee wel je continuïteit in gevaar. Dus, aan de slag! 

ELIX gidst je naar de nieuwe energiesituatie. Met een slimme, lokale energievoorziening. Klaar voor de toekomst. Onze energieoplossingen zijn betrouwbaar omdat we ze continu monitoren en actief aansturen via ons eigen besturingssysteem. Zo zorgen we dat elk systeem presteert zoals beloofd. Onverwoestbaar.